Ασωπός: απολογισμός των δράσεων του ΥΠΕΚΑ για τη ρύπανση του ποταμού

0
67

Περιβάλλον Ενέργεια Οικολογία:

Τον απολογισμό των δράσεων του ΥΠΕΚΑ για την αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος στον πολύπαθο ποταμό Ασωπό έκανε ο υπουργός Περιβάλλοντος Γιώργος Παπακωνσταντίνου κατά τον χαιρετισμό του στην ημερίδα «Ασωπός δύο χρόνια μετά»: Η πορεία υλοποίησης του «προγράμματος ολοκληρωμένης διαχείρισης της περιβαλλοντικής κρίσης στον Ασωπό».

Τα σημαντικότερα σημεία της ομιλίας του υπουργού:

—Τι επικρατεί στην περιοχή του Ασωπού

Είναι γνωστό ότι στην ευρύτερη περιοχή του Ασωπού, λειτουργούν περισσότερες από 1.000 μονάδες βιομηχανικής και βιοτεχνικής δραστηριότητας, (μεγάλες βιομηχανίες μεταλλουργίας, αλουμινοβιομηχανίας, βυρσοδεψεία, βαφεία, φινιριστήρια υφασμάτων και βιομηχανίες παραγωγής τροφίμων), χωρίς ωστόσο η περιοχή να είναι χαρακτηρισμένη ως «βιομηχανική ζώνη».

Με άλλα λόγια, στην περιοχή δημιουργήθηκε ένα «άτυπο» βιομηχανικό πάρκο, χωρίς υποδομές και έλεγχο για την απόρριψη των ανεπεξέργαστων υγρών, αποβλήτων, τόσο στον Ασωπό και στους παραπόταμους του, όσο και απ’ ευθείας στον υδροφόρο ορίζοντα μέσω γεωτρήσεων και φρεάτων.

Η υπόθεση της περιβαλλοντικής ρύπανσης στα νερά του Ασωπού δημοσιοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2007, όταν μετρήσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους, και άλλων διαπιστευμένων εργαστηρίων, ανίχνευσαν την παρουσία μεταξύ άλλων και εξασθενούς χρωμίου στον υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής.

Η ρύπανση συνίσταται στην παρουσία βαρέων μετάλλων (ολικού χρωμίου, εξασθενούς χρωμίου, νικελίου, αρσενικού, μόλυβδου και άλλων), καθώς και νιτρικών, αρκετές φορές πάνω από τις τιμές που προβλέπει η κοινοτική νομοθεσία για την ποιότητα νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Το θέμα «Ασωπός» κηρύχθηκε από το πρώην Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. ως περίπτωση «Ειδικής Εθνικής Παρέμβασης» και έδωσε εντολή στην Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος (Ε.Υ.Ε.Π.) να προβεί στη διενέργεια επιθεωρήσεων και ελέγχων.

—Τι πρέπει να προβλέπουν τα έργα αποκατάστασης

Η ουσία, ωστόσο, της λύσης του προβλήματος δεν μπορεί να περιορισθεί στην καταστολή αλλά να επεκταθεί και στην εφαρμογή δράσεων και υλοποίηση έργων που:

•      Πρώτα από όλα διασφαλίζουν τη δημόσια υγεία
•      Αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις πηγές μεγάλης ρύπανσης
•      Βασίζονται στην εγγενή στη νομοθεσία μας “αρχή της πρόληψης”.

Η ουσιαστική ανταπόκριση της πολιτείας στο θέμα του Ασωπού ήρθε μόλις στις αρχές του 2010.

—Το πρόγραμμα του ΥΠΕΚΑ τον Φεβρουάριο του  2010

Στις 8 Φεβρουαρίου 2010, η τότε Υπουργός Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής παρουσίασε στα Οινόφυτα το πρόγραμμα του υπουργείου για τη διαχείριση της περιβαλλοντικής κρίσης στον Ασωπό, οι βασικοί στόχοι του οποίου είναι:

•      Η εξασφάλιση ασφαλούς νερού
•      Η θεσμική θωράκιση της ευρύτερης περιοχής
•      Ο αποτελεσματικός έλεγχος των πηγών ρύπανσης (βιομηχανικών, αστικών, αγροτικών) με στόχο την ελαχιστοποίηση
•      των απορριπτόμενων φορτίων
•      Η εντατικοποίηση των ελέγχων
•      Η διερεύνηση έργων αποκατάστασης της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που έχει συσσωρευτικά δημιουργηθεί
•      Η χωρική οργάνωση της περιοχής

—Οι τρέχουσες δράσεις

Το ΥΠΕΚΑ έχει ήδη προωθήσει και θα ολοκληρώσει όλες τις αναγκαίες ενέργειες (θεσμικά και ελεγκτικά μέτρα, έργα υποδομών) για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ρύπανσης στην περιοχή του Ασωπού και την υλοποίηση του προγράμματος παρακολούθησης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής πρόκλησης στην περιοχή Οινοφύτων.

Ειδικότερα, στο πλαίσιο εφαρμογής του Προγράμματος έχουν ολοκληρωθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη οι ακόλουθες δράσεις:

Έργα άμεσης προτεραιότητας για την εξασφάλιση ασφαλούς πόσιμου νερού στους κατοίκους:

Σε στενή συνεργασία με την ΕΥΔΑΠ, την Περιφέρεια και τις τοπικές Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης Αποχέτευσης και τους ΟΤΑ έχουν δρομολογηθεί οι απαιτούμενες ενέργειες για την ασφαλή υδροδότηση των κατοίκων της περιοχής με καθαρό πόσιμο νερό και  έχουν εξασφαλισθεί οι απαιτούμενοι για το σκοπό αυτό πόροι.

Ειδικότερα:  

•      Τα Οινόφυτα ήδη τροφοδοτούνται με νερό του Μόρνου.
•      Ολοκληρώθηκαν από την ΕΥΔΑΠ οι μελέτες και τα τεύχη δημοπράτησης για τα απαιτούμενα έργα αναβάθμισης του διυλιστηρίου των Οινοφύτων και μεταφοράς νερού από τον Μόρνο, μέσω του διυλιστηρίου Θηβών, σε κοινότητες περιοχής (Νεοχωράκι, Ελαιώνας).
•      Μετά την ολοκλήρωση των μελετών και τευχών δημοπράτησης η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας ενέταξε τα σχετικά έργα για χρηματοδότηση, με φορέα υλοποίησης την ΔΕΥΑ Θήβας. Η χρηματοδότηση των έργων γίνεται από το ΥΠΕΚΑ (ΕΠΠΕΡΑΑ) με  πιστώσεις που έχουν ήδη εκχωρηθεί στην Περιφέρεια. Έχει ήδη αναδειχθεί ανάδοχος.

Θεσμική θωράκιση:

•      Εκδόθηκε η ΚΥΑ για τον “Καθορισμό Ποιοτικών Περιβαλλοντικών Προτύπων στον ποταμό Ασωπό και Οριακών Τιμών Εκπομπών υγρών βιομηχανικών αποβλήτων στη λεκάνη απορροής του Ασωπού”, με την οποία καθορίζονται αυστηρά ποιοτικά όρια τόσο για τον Ασωπό όσο και για τις εκπομπές των υγρών βιομηχανικών αποβλήτων της περιοχής. Με τη θεσμική αυτή ρύθμιση
*Καταργήθηκαν αναχρονιστικές διατάξεις, βάσει των οποίων οι βιομηχανίες της περιοχής μπορούσαν να διαθέτουν τα υγρά απόβλητά τους στον Ασωπό
*Καταργήθηκε η Κοινή Νομαρχιακή Απόφαση με την οποία ο Ασωπός ορίζεται ως αγωγός διάθεσης των βιομηχανικών αποβλήτων στον Ευβοϊκό
*Το βάρος της δαπάνης διενέργειας δειγματοληψίας και εργαστηριακής ανάλυσης των δειγμάτων για τη διαπίστωση της τήρησης των θεσμοθετημένων αποδόθηκε στην ελεγχόμενη δραστηριότητα
•      Εκδόθηκε η ΚΥΑ με την οποία χαρακτηρίζεται η λεκάνη του Ασωπού ως ευπρόσβλητη σε νιτρορύπανση περιοχή και διαμορφώνεται κατάλληλο αγροπεριβαλλοντικό πρόγραμμα μέτρων, σε εφαρμογή της Κοινοτικής Οδηγίας περί νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης.
•      Με το σχέδιο νόμου που ψηφίστηκε πριν από λίγες μέρες από την Βουλή, για την Ποινική Προστασία του περιβάλλοντος, ενισχύεται περαιτέρω η έννοια και η εφαρμογή της ποινικής ευθύνης. Παράλληλα με την οδηγία για την περιβαλλοντική ευθύνη το θεσμικό αυτό πλαίσιο ενισχύει, με απόλυτο τρόπο, την εφαρμογή της αρχής “ο ρυπαίνων πληρώνει”, αλλά και των αρχών της πρόληψης και της προφύλαξης για μια πιο ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας. Αυτό μεταξύ άλλων σημαίνει και την άμεση λήψη μέτρων πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς, το κόστος των οποίων βαρύνει πλέον τους ρυπαντές

Εντατικοποίηση των ελέγχων:

Από το 2004 έως το 2010 έχουν γίνει 194 έλεγχοι στην περιοχή και έχουν εκδοθεί 146 πράξεις βεβαίωσης παράβασης. Το συνολικό ύψος των προστίμων που έχουν επιβληθεί ξεπερνούν τα 5 εκατομμύρια ευρώ.
Το 2011 ελέγχθηκαν περισσότερες από 30 δραστηριότητες, ενώ ορισμένες μεγάλες βιομηχανίες επανελέγχθηκαν ως προς τον βαθμό συμμόρφωσής τους στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Εκτός από την εισήγηση προστίμων ύψους άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ, δόθηκαν συστάσεις και κατευθύνσεις για περαιτέρω συμμόρφωση.

Στόχος μας δεν είναι η εξόντωση των βιομηχανιών και των επιχειρήσεων της περιοχής, αλλά η συμμόρφωση και η πρόληψη.

Έργα στην ευρύτερη περιοχή για την αναβάθμιση των υποδομών ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων:

Έχουν ενταχθεί στο ΕΠΠΕΡΑΑ:

•      Έργα αποχέτευσης και βιολογικοί καθαρισμοί 24 οικισμών
•      Έργα ύδρευσης εννέα οικισμών
συνολικού προϋπολογισμού 170 εκ ευρώ.

Έργα που σαφώς αποφορτίζουν την περιοχή από πρόσθετες εστίες ρύπανσης και που αναβαθμίζουν την ποιότητα των υδάτων και την ποιότητα της ζωής των κατοίκων.

Σε συμμόρφωση με τη νέα αυστηρή νομοθεσία αρκετές, κυρίως από τις μεγαλύτερες, βιομηχανίες της περιοχής βρίσκονται στη διαδικασία αναβάθμισης των μονάδων επεξεργασίας των υγρών τους αποβλήτων. Είναι ωστόσο, σε εκκρεμότητα ένα πολύ σημαντικό έργο που πρέπει να υλοποιηθεί για να μπορέσει να αντιμετωπιστεί συνολικά το πρόβλημα της βιομηχανίας. Και αναφέρομαι στο έργο της κεντρικής μονάδας επεξεργασίας των βιομηχανικών αποβλήτων.

Το έργο αυτό απαιτεί μια επένδυση για την οποία εξετάζονται όλες οι δυνατότητες χρηματοδότησης σε στενή συνεργασία κυρίως με τον ΣΕΒ και την ΕΥΔΑΠ.

Η επένδυση αυτή θεωρούμε ότι πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά κύριο λόγο με ιδιωτικά κεφάλαια δεδομένου ότι πρόκειται για επιχειρηματική δραστηριότητα. Υπάρχουν, ωστόσο, αντικειμενικές δυσκολίες στην εξεύρεση επενδυτή σε αυτή την φάση της οικονομικής συγκυρίας.

Με δεδομένη τη σημασία ενός τέτοιου έργου για την οριστική επίλυση προβλημάτων της περιοχής, αλλά και την απουσία άλλων αναγκαίων υποδομών το ΥΠΕΚΑ εξετάζει όλες τις δυνατότητες υποβοήθησης αυτής της επένδυσης.

Αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημιάς:

Το ΥΠΕΚΑ προτίθεται να προωθήσει το δύσκολο εγχείρημα της σταδιακής αποκατάστασης της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που έχει προκληθεί.

Για το σκοπό αυτό:

•      Έχουμε διερευνήσει την έκταση της υποβάθμισης και τη δυνατότητα εφαρμογής συγκεκριμένων μέτρων αποκατάστασης.
•      Έχει ολοκληρωθεί η προκαταρκτική σχετική επεξεργασία, στόχος της οποίας είναι ο προσδιορισμός και ιεράρχηση των σκόπιμων ενεργειών και η διαμόρφωση συγκεκριμένων και εφικτών προγραμμάτων αποκατάστασης, τα οποία εν συνεχεία θα ενταχθούν για χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ.

Έχει ειπωθεί πολλές φορές – και ίσως έχει παρεξηγηθεί αλλά είναι μια πραγματικότητα – ότι η μέτρηση της ποσότητας του χρωμίου, γύρω από τα διεθνώς (στην περίπτωσή μας Ευρωπαϊκά) αποδεκτά επίπεδα δεν είναι τεχνικά μία εύκολη υπόθεση. Πιστεύουμε ότι οι αρμόδιοι φορείς της πολιτείας κάνουν όσο καλύτερα μπορούν τη δουλειά τους για την παροχή των αρτιότερων και ασφαλέστερων μετρήσεων.

Ως ΥΠΕΚΑ στηρίζουμε με ό,τι μέσο διαθέτουμε την πρόοδο σε αυτό τον τομέα.

Μέσω της Ειδικής Γραμματείας Υδάτων το ΥΠΕΚΑ συμμετέχει στην ερευνητική δράση του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα LIFE+2010 με τίτλο “Χρώμιο στα υπόγεια νερά της λεκάνης του Ασωπού: τεχνολογίες και μέτρα αποκατάστασης” (LIFE10 ENV/GR/000601). Το έργο συνολικού προϋπολογισμού 2,7 εκατομμυρίων ευρώ έχει διάρκεια 4 έτη (2011-2015). Στο έργο αυτό συμμετέχει και η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και το Πολυτεχνείο Κρήτης.

Στόχος είναι ο καθορισμός ανώτερων αποδεκτών τιμών για το χρώμιο στα υπόγεια υδατικά συστήματα της λεκάνης απορροής Ασωπού σε εφαρμογή των διατάξεων της Οδηγίας για την προστασία των υπογείων υδάτων. Στο πλαίσιο του έργου θα εφαρμοστούν κατάλληλες τεχνολογίες επεξεργασίας για τον έλεγχο των υψηλών συγκεντρώσεων του ολικού και εξασθενούς χρωμίου στα υπόγεια ύδατα.

Χωρικός σχεδιασμός και οργάνωση της περιοχής:

Ένα πολύ σημαντικό βήμα για την περιοχή – ειδικά στην απουσία αρχικού σχεδίου για τη δημιουργία της Βιομηχανικής Περιοχής – είναι ο καθορισμός χρήσεων γης και οριοθέτηση των βιομηχανικών ζωνών, στο πλαίσιο της εκπόνησης των Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων των Δήμων:

•      Θήβας
•      Σχηματαρίου
•      Αυλίδας

σύμφωνα με τις κατευθύνσεις των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων και των στόχων που τέθηκαν στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τη διαχείριση του περιβαλλοντικού κινδύνου της ευρύτερης περιοχής.

Η αρμόδια υπηρεσία (ΔΙΠΕΧΩ) προκειμένου να χωροθετήσει νέες βιομηχανίες εντός της λεκάνης του Ασωπού εφαρμόζει τις κατευθύνσεις του «Ειδικού πλαισίου χωροταξικού σχεδιασμού και αειφόρου ανάπτυξης για τη βιομηχανία και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού», καθώς και των ΓΠΣ που έχουν ήδη εγκριθεί.

Για την περιοχή των Οινοφύτων, που δεν έχει ακόμη ΓΠΣ, και μέχρι την ολοκλήρωση της Ειδικής Χωρικής Παρέμβασης (ΠΕΧΠ), η διαχείριση των βιομηχανικών δραστηριοτήτων ρυθμίζεται με το πλαίσιο της υπό θεσμοθέτησης Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ) Οινοφύτων.

Το ΥΠΕΚΑ έχει δεσμευτεί για την υποστήριξη του Δήμου Τανάγρας προκειμένου να ανατεθεί άμεσα η εκπόνηση και του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου που εκκρεμεί.

Για το βασικό θέμα της οργάνωσης της βιομηχανικής περιοχής συνεργαζόμαστε με το αρμόδιο Υπουργείο Ανάπτυξης για την υλοποίηση Επιχειρηματικών Βιομηχανικών Πάρκων στην περιοχή.

Υιοθέτηση σχεδίου για την ορθή διαχείριση των επικίνδυνων αποβλήτων:

Το ΥΠΕΚΑ βρίσκεται σε διαδικασία εκπόνησης νέου Εθνικού σχεδιασμού Διαχείρισης Επικινδύνων Αποβλήτων. Για την υλοποίηση του νέου Εθνικού Σχεδιασμού έχει προκηρυχτεί και ανατεθεί η εκπόνηση υποστηριχτικής μελέτης για την χωροθέτηση των ΧΥΤΕΑ και εγκαταστάσεων επεξεργασίας ΕΑ εντός επικρατείας.

Το ΥΠΕΚΑ αυτή την περίοδο είναι στο στάδιο του προσδιορισμού των κατάλληλων περιοχών για τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας και την τελική διάθεση των επικινδύνων αποβλήτων, μετά την παραλαβή των πρώτων παραδοτέων από τον ανάδοχο ΕΠΕΜ Α.Ε του έργου «Μελέτη για τον Προσδιορισμό Κατάλληλων Περιοχών για Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας και Τελικής Διάθεσης Επικινδύνων Αποβλήτων».

Αποτελεί προτεραιότητα, με βάση τον υπό εκπόνηση νέο Εθνικό Σχεδιασμό, η δρομολόγηση της χωροθέτησης και πραγματοποίησης των απαιτούμενων εγκαταστάσεων διαχείρισης επικινδύνων απόβλητων για την οριστική και διαρκή λύση του ζητήματος της ορθής διαχείριση τους.

Με τον τρόπο αυτό θα περιορισθεί το φαινόμενο της παράνομης απόρριψης επικίνδυνων αποβλήτων σε ρέματα, λατομεία, δάση και αλλού και θα αντιμετωπισθεί με πιο αποτελεσματικό τρόπο το πρόβλημα της σημειακής ρύπανσης.

Προσωρινή διάθεση υγρών βιομηχανικών αποβλήτων:

Τέλος, εξετάζουμε την πρόταση της ΕΥΔΑΠ, σχετικά με τη δυνατότητα διάθεσης των υγρών αποβλήτων ορισμένων μικρών μονάδων, με σαφές, προσωρινό χαρακτήρα, στην εγκατάσταση επεξεργασίας της Μεταμόρφωσης μέσω μεταφοράς με βυτιοφόρα σε συνεργασία με το αρμόδιο ΥΠΥΜΕΔΙ.

Νομίζω ο απολογισμός από μόνος του δείχνει το ενδιαφέρον και την υψηλή προτεραιότητα που έχει το θέμα του Ασωπού από πλευράς ΥΠΕΚΑ. Περιμένουμε με ενδιαφέρον τα αποτελέσματα των σημερινών συζητήσεων.

Σχόλια