Φυσικές καταστροφές και πολιτική προστασία.

0
26
Γενικού ενδιαφέροντος

O πρόσφατος σεισμός στη δυτική πλευρά της Ινδονησίας και η απώλεια δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων λόγω των κυμάτων που προκλήθηκαν και κατέκλυσαν την παράκτια ζώνη σε έντεκα κράτη της νοτιοανατολικής Ασίας έχει συνταράξει την παγκόσμια κοινότητα. Οι σεισμοί στην Ελλάδα και Τουρκία το 1999, ο Σεπτέμβριος του 2001 στις ΗΠΑ, οι πλημμύρες και οι δασικές πυρκαγιές στη κεντρική Ευρώπη το 2002 ωχριούν πραγματικά μπροστά στις διαστάσεις της ανυπολόγιστης φυσικής αυτής καταστροφής που έρχεται σε ένα έτος που χαρακτηρίστηκε από ύφεση σε ατυχήματα τεχνολογικού ή φυσικού χαρακτήρα.Σε μια περίοδο που η πολιτική προστασία σε διεθνές επίπεδο είχε προσανατολιστεί στην πρόληψη και αντιμετώπιση καινοφανών κινδύνων, η καταστροφή στη ΝΑ Ασία έρχεται να μας υπενθυμίσει τη δύναμη των φυσικών στοιχείων και την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στις τοπικές ή περιφερειακές ιδιαιτερότητες και κινδύνους.

Η πρόβλεψη των θαλάσσιων, σεισμογενών κυματισμών, των tsunamis σε επικίνδυνες θαλάσσιες ζώνες αναδεικνύεται ως κρίσιμο μέσο για την αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών και τον περιορισμό των συνεπειών τους. Κατά τη γέννησή τους και κατά τη διάδοσή τους πάνω από βαθύ νερό τέτοιοι κυματισμοί έχουν συνήθως ήπια χαρακτηριστικά με μεγάλο μήκος κύματος και περίοδο η οποία μπορεί να φθάσει μέχρι τα 30 λεπτά γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα να μη γίνονται άμεσα αντιληπτοί ενώ η ταχύτητα διάδοσής τους στον ανοικτό ωκεανό μπορεί να αγγίξει τα 600 χιλιόμετρα την ώρα. Το ύψος τους όταν πλησιάζουν σε αβαθείς περιοχές με βάθος μικρότερο των 200 ή 100 μέτρων αυξάνει προοδευτικά και η καταστρεπτική τους δράση ξεκινά όταν θραύονται και κατακλύζουν την παράκτια ζώνη. Είναι γεγονός ότι οι μεγαλύτερες, καταγεγραμμένες καταστροφές έχουν προκληθεί σε περιοχές υψηλής σεισμικότητας όπως η Ιαπωνία, οι δυτικές ακτές των ΗΠΑ, κ.α. που βρίσκονται στην τροχιά διάδοσης τέτοιων κυματισμών, με τις μεγαλύτερες ανθρώπινες απώλειες, μέχρι πιθανόν πριν το σεισμό αυτό στη ΝΑ Ασία, να έχουν συμβεί το 1703 στην Ιαπωνία (100.000 νεκροί).

Η ικανότητα αντιμετώπισης τέτοιων καταστροφών είναι διαφορετική από κράτος σε κράτος και μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις δεν είναι αναγκαία η έκτακτη αρωγή από το εξωτερικό στο πλαίσιο δράσης του Ο.Η.Ε., της Ε.Ε. ή άλλων θεσμοθετημένων, διεθνών και περιφερειακών οργάνων. Το είδος των καταστροφών που αντιμετωπίζει ένα κράτος εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από τη γεωγραφική διαμόρφωση, το κλίμα, τα χαρακτηριστικά της παραγωγικής δραστηριότητας και πολλούς άλλους παράγοντες. Για παράδειγμα μέσα στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα νότια κράτη κινδυνεύουν ιδιαίτερα από σεισμούς και δασικές πυρκαγιές ενώ τα βόρεια είναι πιθανότερο να χρειαστεί να αντιμετωπίσουν μικρότερης κλίμακας καταστροφές τεχνολογικού χαρακτήρα ή πλημμύρες. Αναπόφευκτα ο σχεδιασμός της πολιτικής προστασίας και τα εθνικά συστήματα ετοιμότητας εστιάζουν στην αντιμετώπιση διαφορετικών ατυχημάτων και καταστροφών.

Συμπτωματικά, η εφαρμογή του δεύτερου προγράμματος δράσης για την πολιτική προστασία στην Ευρ. Ένωση ολοκληρώνεται την 31η Δεκεμβρίου 2004 διανύοντας 4 χρόνια δράσεων υποστήριξης και συμπλήρωσης των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη τα οποία είναι κυρίως υπεύθυνα για τη στρατηγική και την παροχή πολιτικής προστασίας. Οι διαβουλεύσεις για το σχεδιασμό και τις κατευθυντήριες γραμμές του τρίτου ξεκινούν μέσα στο Γενάρη και είναι σίγουρο ότι το πρόσφατο περιστατικό δεν θα το αφήσει ανεπηρέαστο. Η κοινοτική συνεργασία στον τομέα της πολιτικής προστασίας έχει τους εξής στόχους:

– να συμπληρωθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για την πρόληψη των καταστροφών και να παρασχεθεί η δέουσα βοήθεια στις αρμόδιες υπηρεσίες για την πολιτική προστασία και τις προβλεπόμενες παρεμβάσεις,

– να συμβάλει στην ενημέρωση του κοινού ώστε να μπορεί κάθε πολίτης να αυτο-προστατεύεται καλύτερα. Τη σημασία της ενημέρωσης την αντιληφθήκαμε όλοι στο πρόσφατο σεισμό από το μέγεθος της άγνοιας των πρόδρομων φαινομένων πριν την εμφάνιση των βιβλικών κυματισμών αλλά και την άγνοια για το πώς μπορούν να αντιδράσουν με ηρεμία και αποτελεσματικότητα σε μια τέτοια έκτακτη κατάσταση,

– να δημιουργήσει ένα πλαίσιο για την αποτελεσματική και ταχεία συνεργασία μεταξύ των εθνικών υπηρεσιών στις περιπτώσεις εκείνες που είναι απαραίτητη η αμοιβαία αρωγή,

– να βελτιώσει τη συνέπεια των αναλαμβανόμενων δράσεων σε διεθνές επίπεδο ιδίως στο πλαίσιο της συνεργασίας με τις υποψήφιες για ένταξη χώρες αλλά και στη γειτονιά της Ευρ. Ένωσης.

Στον τομέα της πρόληψης των καταστροφών και του περιορισμού των επιπτώσεων, τα Προγράμματα Δράσης της Ε.Ε. εστίαζαν το ενδιαφέρον τους κυρίως στους κινδύνους από πλημμύρες, στην κατάρρευση φραγμάτων, στις πυρκαγιές, στη θαλάσσια ρύπανση από ατυχήματα δεξαμενόπλοιων και σε άλλα τεχνολογικά ατυχήματα από χερσαίες πηγές. Αυτό αντανακλούσε ουσιαστικά τις ανάγκες που προέκυψαν από ατυχήματα όπως η διαρροή κυανιούχων αλάτων από ορυχείο στη Baia Mare της Ρουμανίας το 2000 που δηλητηρίασε μεγάλο τμήμα του Δούναβη, τη βύθιση του δεξαμενόπλοιου Erika έξω από τις ακτές της Γαλλίας και τη διαρροή χιλιάδων τόνων καυσίμων πετρελαίου τύπου μαζούτ, την έκρηξη στο εργοστάσιο AZF στην Τουλούζη της Γαλλίας το Σεπτέμβριο του 2002 και τις σχεδόν κάθε χρόνο προκαλούμενες δασικές πυρκαγιές στις μεσογειακές χώρες.

Ο πρόσφατος σεισμός σίγουρα θα κατευθύνει τις αρμόδιες, ελληνικές υπηρεσίες που συμμετέχουν στη διαμόρφωση των Σχεδίων Δράσης της Ε.Ε. αλλά και του εθνικού μηχανισμού ετοιμότητας να εντάξουν στις προτεραιότητές τους τη δημιουργία ενός συστήματος πρόγνωσης καταστρεπτικών σεισμογενών κυματισμών που φαίνεται ότι είναι αναγκαίο σε παράκτιες περιοχές μεγάλης σεισμικότητας όπως η χώρα μας. Ήδη για ορισμένα είδη ατυχημάτων υπάρχουν και λειτουργούν early warning systems όπως για παράδειγμα στις ΗΠΑ αλλά και την Ε.Ε. για περιπτώσεις εκτενών ρυπάνσεων της θάλασσας από πετρελαιοειδή και άλλες υγρές επιβλαβείς χημικές ουσίες.

Σχόλια