Δυσοίωνα ή ελπιδοφόρα τα σενάρια του μέλλοντος για τη σχέση περιβάλλοντος και απασχόλησης;

0
6
Γενικού ενδιαφέροντος

Τις ημέρες αυτές το ενδιαφέρον της επικαιρότητας είναι στραμμένο στη συζήτηση για τον κρατικό προϋπολογισμό του οικονομικού έτους 2005 και δικαιωματικά η τόνωση της απασχόλησης και η αύξηση της παραγωγικότητας αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα θέματά του. Με αυτήν την ευκαιρία η μνήμη του Econews γύρισε πίσω σε ένα από τα ερωτήματα που δύσκολα απαντιούνται χωρίς πολυδιάστατη προσέγγιση, για το αν δηλαδή η προστασία του περιβάλλοντος δημιουργεί θέσεις εργασίας, τονώνει την απασχόληση και αν πράγματι μπορεί να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης σε προηγμένες ή μη χώρες.
Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιπτώσεις που μαρτυρούν από την μία πλευρά ότι το κόστος εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας ήταν τόσο μεγάλο ώστε να αναγκάσει ορισμένες επιχειρήσεις στην παύση λειτουργίας τους αλλά παράλληλα να οδηγήσει στη δημιουργία νέων εταιριών κυρίως μικρομεσαίων με φυσικό αντικείμενο έργου που ποικίλλει από τη μελέτη και σχεδιασμό περιβαλλοντικών έργων, την παραγωγή εξοπλισμού παρακολούθησης και ελέγχου εκροών και εκπομπών, τη διαχείριση αποβλήτων, την εξυγίανση και αποκατάσταση ρυπασμένων περιοχών. Σχετικά πρόσφατες μελέτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ολοκληρώθηκαν πριν τη διεύρυνση της Ευρ. Ένωσης δε μπόρεσαν να δείξουν ένα καθαρό αποτέλεσμα στη θετική ή αρνητική επίδραση του περιβάλλοντος στην τόνωση της απασχόλησης και τα συμπεράσματα που βγήκαν μαζί με κάποιες μελλοντικές προβλέψεις πρέπει να διαβαστούν με επιφύλαξη.

Εκτιμάται ότι περίπου 1.5 – 3 εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονταν στον ευρύτερο δημόσιο και ιδιωτικό χώρο του περιβάλλοντος, στην ενωμένη Ευρώπη (πριν την ένταξη των νέων κρατών μελών) που αντιστοιχεί περίπου στο 0.4 – 1.2 % του ενεργού εργατικού δυναμικού. Από αυτούς περίπου 200.000 – 400.000 άνθρωποι, ποσοστό μεταξύ 20 – 40% της απασχόλησης στον ευρύτερο χώρο του περιβάλλοντος εργάζονται στη διαχείριση αποβλήτων που καλύπτει όλο το φάσμα της συλλογής, διαχωρισμού, συγκέντρωσης, προσωρινής αποθήκευσης, μεταφοράς, τελικής διάθεσης, ανακύκλωσης και αξιοποίησής τους. Το ποσοστό που αντιστοιχεί επί του ενεργού εργατικού δυναμικού δεν ξεπερνά το 0.1 – 0.4%. Ωστόσο μέσα σε αυτό το μέγεθος υπολογίζεται η απασχόληση των φορέων και εταιριών εκείνων που έχουν ως κύρια δραστηριότητα τη διαχείριση των αποβλήτων και όχι εκείνων που δευτερευόντως πραγματοποιούν διαχείριση αποβλήτων ως αποτέλεσμα της παραγωγικής διαδικασίας ή άλλων αναγκών.

Στο έγγραφο επικοινωνίας (COM/97/0592) της Ευρ. Επιτροπής για το «Περιβάλλον και την Απασχόληση- Κτίζοντας μια Βιώσιμη Ευρώπη» ένας μεγάλος αριθμός παραγόντων καταμετρήθηκαν που επηρεάζουν τη μεταξύ τους σχέση. Πρωτίστως οι καλά σχεδιασμένες πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο θεωρείται ότι συμβάλουν θετικά στην ανάπτυξη της απασχόλησης. Πολιτικές που ενσωματώνουν καθαρούς ποιοτικούς και ποσοτικούς στόχους όπως για παράδειγμα η επίτευξη ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης στους παραγωγικούς κύκλους συγκεκριμένων ρευμάτων αποβλήτων σε καθορισμένα χρονικά όρια, ο σεβασμός στις αρχές της εγγύτητας και της αυτάρκειας στη διαχείριση των εν δυνάμει επικίνδυνων αποβλήτων, απαιτούν για την υλοποίησή τους την ανάλογη προσφορά έργου από αυτούς που πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις και κριτήρια.

Αναγνωρίζεται ότι αναπόσπαστες φάσεις της διαχείρισης αποβλήτων όπως η συλλογή, η συγκέντρωση και η μεταφορά αποτελούν υψηλής έντασης εργασίες για τις οποίες έχει καταγραφεί ότι χαρακτηρίζονται από μικρές απολαβές και χαμηλές επιδεξιότητες. Αντίθετα στις φάσεις της επεξεργασίας και της αξιοποίησης αποβλήτων συναντάται υψηλότερη τεχνολογική στάθμη, λιγότερη χειρωνακτική εργασία και γενικά καλύτερης ποιότητας απασχόληση.

Στην Ευρ. Ένωση των 15 κρατών μελών μετρήθηκαν 36.000 χημικές εταιρίες που απασχολούσαν γύρω στους 1.7 εκατομμύρια εργαζόμενους. Η βιομηχανία αυτή σταθερά μεγαλώνει και εξειδικεύεται αν αναλογισθεί κανείς τις νέες χημικές ουσίες και παρασκευάσματα που παράγονται σε ποσότητες μεγαλύτερες των 1.000 μετρικών τόνων και τις χρήσεις που καλύπτουν, ωστόσο στην προηγούμενη δεκαετία παρά την αύξηση της παραγωγής κατά 25%, η απασχόληση μειώθηκε κατά 14% στην ίδια περίοδο. Περίπου 1 – 5.4 % των συνολικών επενδύσεων του κλάδου αφορούσε δραστηριότητες διαχείρισης αποβλήτων ενώ οι λειτουργικές δαπάνες πάλι στο έργο της διαχείρισης των παραγόμενων αποβλήτων αποτέλεσαν το 0.2 – 1.7 % των καθαρών πωλήσεων. Υπολογίστηκε ότι 6.000 – 11.500 θέσεις εργασίας μέσα στη χημική βιομηχανία που συνδέονταν με τη διαχείριση αποβλήτων και εκτιμάται ότι λόγω των αυξημένων απαιτήσεων και αναγκών ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί λόγω της ανάληψης του έργου από την ιδιωτική πρωτοβουλία (out-sourcing). Τα πρώτα παραδείγματα του out-sourcing στη χώρα μας είναι ορατά τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό βιομηχανικό χώρο με τη μορφή της εκχώρησης λειτουργίας περιβαλλοντικών υποδομών διαχείρισης αποβλήτων (αποτεφρωτήρας μολυσματικών αποβλήτων, συλλογή δημοτικών απορριμμάτων, Ευκολίες Υποδοχής καταλοίπων πλοίων, κ.α.). Επαρκή στοιχεία για το αν η απώλεια αυτών των θέσεων έχει ή πρόκειται να αντισταθμιστεί από την ιδιωτική πρωτοβουλία ειδικά στο χώρο της διαχείρισης των επικίνδυνων αποβλήτων δεν υπάρχουν. Στο BREF κείμενο του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. για τις Βέλτιστες Διαθέσιμες Τεχνικές στη διαχείριση αποβλήτων, καταγράφεται η απουσία ενός αυτοτελούς και βιώσιμου τέτοιου κλάδου στη χώρα μας σε σχέση με τις άλλες, ευρωπαϊκές χώρες και σημειώνεται ότι η κυρίαρχη αντίληψη είναι οι εργασίες αυτές να πραγματοποιούνται μέσα στους παραγωγικούς κλάδους ή μέσω των δημόσιων υπηρεσιών.

Τα σενάρια που έχουν δει το φως της δημοσιότητας στην Ευρ. Ένωση για το μέλλον της πράσινης απασχόλησης κυμαίνονται από δυσοίωνα έως ελπιδοφόρα. Ωστόσο οι εξελίξεις στο χώρο συγκεκριμένων παραγωγικών κλάδων όπως ο ηλεκτρικός- ηλεκτρονικός εξοπλισμός, συσκευασίες, οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους κ.α. και η ανάπτυξη συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης των αποβλήτων τους ίσως δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες για την αύξηση της απασχόλησης και μετατρέψουν θνησιγενείς σήμερα πρωτοβουλίες σε βιώσιμες αύριο. Δεν είναι επίσης βέβαιο αν η προοπτική μείωσης των παραγόμενων αποβλήτων θα μειώσει τις σημερινές θέσεις εργασίας. Νέες τεχνολογίες παραγωγής, καλύτερος διαχωρισμός των ρευμάτων αποβλήτων για την προώθηση της επαναχρησιμοποίησης και υψηλότεροι ποιοτικοί στόχοι πριν την δευτερογενή τους χρήση ίσως λειτουργήσουν αντισταθμιστικά.

Σχόλια