Ανησυχία για τις εμφανίσεις tar balls (πισσωδών βώλων) στις ακτές

0
27
Ναυτιλία και περιβάλλον

Σε μια εποχή που οι διακυμάνσεις της παραγωγής αργού πετρελαίου και των τιμών διάθεσης λευκών ή άλλων προϊόντων γίνονται άμεσα αισθητές, παραμένει λιγότερο κατανοητό το παγκόσμιο σύστημα παραγωγής, μεταφοράς, διύλισης και εμπορίας πετρελαιοειδών. Ωστόσο τη θερινή περίοδο είναι πάντα πιθανό να γίνουμε μάρτυρες της παρουσίας πισσωδών υπολειμμάτων πετρελαιοειδών που εκβράζονται στις ακτές ή παρασύρονται στην ανοιχτή θάλασσα.Πρόκειται για τα γνωστά tar balls ή πισσώδεις βώλους που συνήθως προέρχονται από διαρροές μεταφερόμενου πετρελαίου δια θαλάσσης ή από διαφυγές από χερσαίες εγκαταστάσεις αποθήκευσης. Ενώ είναι γεγονός ότι η επιβάρυνση της θάλασσας από υδρογονάνθρακες έχει μειωθεί δραστικά τις πρόσφατες δεκαετίες, ωστόσο είναι ανησυχητικά τα ευρήματα που δείχνουν ότι σχεδόν όλες οι θάλασσες έχουν ένα μετρήσιμο, επιφανειακό φιλμ πετρελαίου καθώς και μικροσκοπικούς βώλους πίσσας της τάξης του 1mg/m3. Για κλειστές περιοχές όπως η λεκάνη της Μεσογείου που χαρακτηρίζεται από βαριά βιομηχανία στο βορρά και μεγάλα terminals ή υπεράκτιες εγκαταστάσεις πετρελαιοειδών στο νότο, η παραπάνω συγκέντρωση τείνει να είναι πολλαπλάσια (20 mg/ m3).

H φυσική εμφάνιση των πισσωδών βώλων εξαρτάται από την προέλευση του πετρελαίου που διέρρευσε, το χρόνο παραμονής του στη θάλασσα και άλλους πολλούς παράγοντες, η φτωχή διερεύνηση των οποίων έχει αφήσει πολλά ερωτηματικά στην εξήγηση του τρόπου δημιουργίας και αντοχής τους στο χρόνο. Οι σχηματισμοί αυτοί είναι συνήθως σφαιρικοί με διάμετρο από λίγα χιλιοστά έως δεκάδες εκατοστά. Προσπάθειες συστηματικής ταξινόμησής τους έχουν ξεκινήσει πριν από αρκετά χρόνια με αφορμή μεγάλα ναυτικά ατυχήματα που δυστυχώς προκάλεσαν εκτενείς ρυπάνσεις (New Carissa, Exxon Valdese, Sea Empress, κ.α.).

Ασφαλή συμπεράσματα για τον τύπο του πετρελαίου που οδήγησε στο σχηματισμό τους μπορούν να προκύψουν από φυσικοχημικές αναλύσεις που συνδυάζουν την αέρια χρωματογραφία και την ανάλυση ισοτόπων του άνθρακα. Η πρώτη τεχνική απαιτεί την ανίχνευση biomarkers όπως το χρυσένιο που έχει αποδειχθεί ότι είναι ανθεκτικό στην προοδευτική “γήρανση” του πετρελαίου στην επιφάνεια ή ακόμα και μέσα στην στήλη του νερού.

Συσχέτιση ή όχι της προέλευσης διαφορετικών μιγμάτων μπορεί να διαπιστωθεί με υπολογισμό του λόγου C16 /C18 o οποίος στη συνέχεια συγκρίνεται με ένα πρότυπο λόγο. Εάν ο λόγος αυτός είναι ίδιος για δύο διαφορετικά δείγματα, τότε αυτό βεβαιώνει ότι προέρχονται από την ίδια πηγή.

Για αρκετούς ειδικούς επιστήμονες, η αναζήτηση μιας πειστικής θεωρίας για το σχηματισμό των πισσωδών βόλων, περνά από τη μελέτη στο πεδίο και στο εργαστήριο της οξείδωσης των υδρογονανθράκων. Το λεπτό επιφανειακό υμένιο πετρελαίου προϊόν της εξάπλωσης, μπορεί προοδευτικά να σχηματίσει ανθεκτικά συσσωματώματα που χαρακτηρίζονται από ένα ημίρρευστο οξειδωμένο φλοιό στο εξωτερικό και σχεδόν αναλλοίωτο παχύρρευστο πετρέλαιο στο εσωτερικό. Δεν προκαλεί επίσης εντύπωση ότι αδρομερή και λεπτότερα επιφανειακά ιζήματα μπορούν να εμποτιστούν με πετρέλαιο σε σημαντικό βάθος χωρίς να προκληθεί μεταβολή στο πετρέλαιο εκτός από μια αργή αποικοδόμηση. Αναμόχλευση ή ανατάραξη αυτών των ιζημάτων στην ακτή ή κάτω από τη στήλη του νερού μπορεί να οδηγήσει την άνοδο του πετρελαίου στην επιφάνεια.

¶λλη θεωρία συγκλίνει στην παραδοχή ότι συσσωμάτωση πετρελαίου με άργιλο ή ιλύ στη στήλη του νερού (clay oil flocculation theory) μπορεί να ευθύνεται για τη δημιουργία αυτών των σχηματισμών ενώ ρόλο φαίνεται να παίζει και η παρουσία γαλακτωμάτων νερού στο πετρέλαιο και ιδιαίτερα η μακράς διάρκειας γήρανση αυτών στη θάλασσα. Υπάρχει η αίσθηση ότι η παρουσία tar balls έχει γίνει εντονότερη τις δύο τελευταίες δεκαετίες, όχι μόνο εξαιτίας της καλύτερης παρακολούθησης των ακτών αλλά λόγω της αύξησης της θαλάσσιας μεταφοράς βαριών καυσίμων (τύπου μαζούτ, Βunker C, κ.α.) ως φορτία αλλά και ως ναυτιλιακά καύσιμα.

Κατά τη διάρκεια της αντιμετώπισης της πετρελαιοκηλίδας του φορτηγού πλοίου New Carissa στις ανατολικές ακτές των Η.Π.Α. έγινε μια εκτενής ταξινόμηση και χαρτογράφηση των tar balls που προέρχονταν από τη διαρροή μετά τη σφοδρή προσάραξη του πλοίου, εκατοντάδων τόννων Bunker C. Το μέγεθός τους ήταν σχετικά μικρό, κάτω από 1 εκατοστό ενώ ο όγκος που κατέληξε στις ακτές είχε να κάνει με τη χρονική απόσταση από την αρχική διαρροή και κυμάνθηκε από 1.600 – 3.400 λίτρα.

Παρόλο που την κατάσταση στη χώρα μας θα τη συζητήσουμε σε άλλο άρθρο τόσο για τα επίπεδα επιβάρυνσης νερού, ιζημάτων και οργανισμών από υδρογονάνθρακες όσο και για τους υπάρχοντες μηχανισμούς πρόληψης και καταστολής πετρελαιοκηλίδων, αξίζει τα σχετικά με το χώρο αυτό ερευνητικά ινστιτούτα, ακαδημαϊκοί οργανισμοί, κρατικές υπηρεσίες και εξειδικευμένοι ιδιωτικοί φορείς να λάβουν πρωτοβουλίες μελέτης των μηχανισμών συμπεριφοράς του πετρελαίου στη θάλασσα σε σχέση με την πολύπλοκη υδρολογία των νερών του Αιγαίου και όχι μόνο πελάγους.

Σχόλια